Қазақстанда әрбір төртінші ересек адам артық салмаққа ие

Сарапшылар Дүниежүзілік семіздікке қарсы күрес күні аясында Қазақстандағы семіздік мәселесінің ауқымын талқылады
Алматы қаласында Дүниежүзілік семіздікке қарсы күрес күніне (World Obesity Day) орай ГЕРОФАРМ компаниясының ұйымдастыруымен «Әрекет етуге 8 миллиард себеп: семіздікке қарсы жаһандық күрестегі Қазақстанның рөлі» атты сараптамалық дөңгелек үстел өтті.
Іс-шараға Қазақстанның эндокринология, кардиология, неврология және репродуктивті медицина салаларындағы жетекші сарапшылар, медициналық қауымдастық өкілдері және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.
Кездесудің негізгі тақырыбы семіздіктің кеңінен таралуының артуы және оның аса қауіпті созылмалы аурулардың дамуына әсері, сондай-ақ алдын алу мен емдеудің заманауи тәсілдері болды.

Эндокринолог-дәрігер, медицина ғылымдарының кандидаты, «Қазақстандық диабетті зерттеу қоғамы» қоғамдық қорының президенті Жанай Ақанұлы Ақановтың айтуынша, семіздік қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы негізгі мәселелердің бірі болып қала беруде.
«Бүгінгі таңда Қазақстанда семіздіктің таралуы ересек тұрғындар арасында шамамен 24% құрайды-бұл ерлер мен әйелдер арасындағы орташа көрсеткіш. Балалар арасында артық салмақтың өсуі ерекше алаңдаушылық туғызады: балалардың шамамен 23% — ы семіздік немесе артық салмақ проблемасына тап болды», — деп атап өтті сарапшы.
Жанай Ақанов семіздік 2-типті қант диабетінің, жүрек-қантамыр ауруларының және басқа да созылмалы дерттердің дамуына әкелетін негізгі қауіп факторларының бірі екенін атап өтті. Сондықтан денсаулық сақтау жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі — ерте профилактика жүргізу және дер кезінде араласу. Осы мақсатта Қазақстанда ұлттық бағдарлама әзірлеу қажеттігі атап өтілді.
Оның деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда қант диабетімен ауыратын 538 мың науқас тіркелген, ал жаңа жағдайлардың жыл сайынғы өсімі 36–37 мың адамды құрайды, яғни күн сайын 100-ден астам жаңа науқас анықталады. Сонымен қатар, қант диабетін емдеуге жыл сайын денсаулық сақтау жүйесіне шамамен 66 млрд теңге жұмсалады.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің бас штаттан тыс неврологы, медицина ғылымдарының докторы, С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің жүйке аурулары кафедрасының меңгерушісі Сәуле Тілеубергенқызы Туруспекова метаболикалық бұзылыстардың жүйке жүйесінің денсаулығына әсері туралы айтып берді. Оның айтуынша, семіздік инсульт пен когнитивтік бұзылыстардың даму қаупін айтарлықтай арттырады, бұл өз кезегінде халық арасында ерте мүгедектіктің себептерінің біріне айналып отыр.
«Қазақстанда жыл сайын 40–49 мың инсульт жағдайы тіркеледі, яғни әр 10–12 минут сайын біреуге инсульт болады. Семіздік мидың қан тамырларына, артериялық гипертензияға және қант диабетінің дамуына әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, **артық дене салмағы инсульт қаупін шамамен 50%-ға арттырады», — деп атап өтті Сәуле Туруспекова.

Сарапшының айтуынша, семіздік когнитивтік денсаулыққа да әсер етеді. Метаболикалық бұзылыстар ес, зейін және оқу қабілетінің төмендеуіне әкелуі мүмкін, ал ұзақ мерзімді перспективада деменцияның даму қаупін арттырады.
Кардиолог, медицина ғылымдарының кандидаты, С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ішкі аурулар кафедрасының доценті, Алматы қаласының бас штаттан тыс терапевті Дина Амангельдинқызы Қапсултанова семіздік жүрек-қантамыр ауруларының, яғни елдегі өлім себептерінің негізгі себебі болып табылатын аурулардың өсуімен тікелей байланысты екенін атап өтті.
«Семіздік — бұл эстетикалық мәселе емес, ұлтымыздың өмір сүруіне қатысты маңызды мәселе. Жүрек-қан тамыр аурулары әлемде де, Қазақстанда да өлімнің негізгі себебі болып табылады, ал артық салмақ осы қауіптің басты факторларының бірі», — деп атап өтті ол.
Дөңгелек үстел барысында семіздіктің репродуктивтік денсаулыққа әсеріне ерекше көңіл бөлінді. «Доктор Айнаев» клиникасының директоры, уролог-андролог дәрігер, PhD Ернұр Исабекұлы Айнаевтың айтуынша, артық салмақ гормондық бұзылыстарға және фертильділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. «Семіздік ерлердің гормоналды фонына әсер етіп, тестостерон деңгейін төмендетеді және эстроген деңгейін арттырады. Бұл репродуктивтік функцияның бұзылуына және ұрықтандыру мәселелеріне әкелуі мүмкін, кейде елдегі ажырасулардың себептерінің бірі болып табылады. Алайда, салмақ азайған жағдайда гормоналды баланс жиі қалпына келеді, бұл репродуктивтік көрсеткіштерді айтарлықтай жақсартады», — деді Айнаев.

Қазақстандағы ГЕРОФАРМ компаниясының өкілдігінің директоры Людмила Воронова халықаралық тәжірибе мен жүйелі бастамалар туралы айтып берді.
«Бүгінгі таңда көптеген елдерде семіздікпен күрес бойынша ұлттық бағдарламалар жасалуда. Мысалы, Ресейде балалар семіздігін алдын алу бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр, ересектерге арналған кешенді шаралар әзірленуде, сондай-ақ бұл іс-шаралар мемлекеттік денсаулық сақтау бағдарламаларына интеграциялануда. Мұндай жүйелі шешімдер мемлекет, медициналық қауымдастық және фармацевтикалық индустрия күштерін біріктіргенде ғана мүмкін болады. ГЕРОФАРМ компаниясы осындай әзірлемелерге белсенді қатысуға, өз тәжірибесін бөлісуге және жобаларды толық қолдауға дайын», — деп атап өтті Людмила Воронова.
Соңғы онжылдықта әлемде де, Қазақстанда да семіздіктің таралуы айтарлықтай артты. Егер он жыл бұрын артық салмақ көбінесе созылмалы аурулардың даму қаупінің факторы ретінде қарастырылса, бүгінгі күні медициналық қауымдастық семіздікті өз алдына дерті ретінде, диагностика мен емдеуді қажет ететін мәселе деп жиі атап отыр. Сарапшылардың айтуынша, бұл проблема «жасарып» келеді — метаболикалық бұзылыстар еңбекке қабілетті жастағы адамдарда және тіпті балаларда жиі анықталады. Мұның себебі өмір салтының өзгеруі, физикалық белсенділіктің төмендеуі және қазіргі заманғы тамақтану ерекшеліктерімен байланысты.
Дөңгелек үстелдің жеке бөлімінде семіздікті емдеудің заманауи тәсілдері мен пациенттерге кешенді қолдаудың рөлі талқыланды. Людмила Воронова атап өткендей, бүгінгі күні жаңа медициналық шешімдер пайда болып, пациенттерге артық салмақ мәселесін кешенді түрде шешуге мүмкіндік береді. «Қазақстанда ГЕРОФАРМ компаниясының Семавик препараты тіркелген, ол семаглутид негізінде жасалған және метаболикалық бұзылыстарды емдеуде, сондай-ақ семіздігі бар пациенттерді дәрігер бақылауымен емдеудің кешенді тәсілі аясында қолданылады. Мұндай шешімдер пациенттерге өмір салтын өзгертуге, салмақты тиімді бақылауға көмектесіп, дәрігерлерге семіздікпен күресте мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді».
Дөңгелек үстелге қатысушылар семіздікпен күрес денсаулық сақтау жүйесінің басым бағыттарының бірі болуы тиіс деген қорытындыға келді, себебі артық салмақтың таралуын төмендету қант диабеті, жүрек-қантамыр аурулары мен инсульттің алдын алуға, сондай-ақ халықтың өмір сапасы мен ұзақтығын жақсартуға тікелей әсер етеді.
***
ГЕРОФАРМ — бұл халықаралық деңгейдегі биотехнологиялық препараттар өндірушісі, GxP стандарттарына сәйкес жұмыс істейді. Компания неврология, эндокринология, офтальмология, гинекология және урология салаларында қолданылатын дәрі-дәрмектер шығарады. Өнімдері әлемнің 14 еліндегі медициналық қауымдастық арасында тұрақты сұранысқа ие. Қазақстан нарығында компания 2011 жылдан бері жұмыс істейді. Қазіргі таңда Ресейде семіздікті емдеуге арналған дәрілер нарығында бірінші орын алады және әлемде инсулин өндірушілердің ТОП-10 қатарына кіреді.