СТУДЕНТ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯ: Біз ақпаратты қалай қабылдаймыз, өңдейміз және жеткіземіз?

Қазіргі заманғы студенттің өмірін ақпарат ағынынан бөліп қарау мүмкін емес. Таңертең ұялы телефондағы оятқыштың дыбысынан бастап, кешкі әлеуметтік желідегі хабарламаларға дейінгі әрбір сәт — тоқтаусыз жүріп жатқан ақпарат алмасу процесі. Лекция тыңдау, семинарда ой бөлісу, топтық чаттарда пікір таластыру, тіпті үзіліс кезінде достармен әңгімелесу — мұның барлығы ғылым тілінде коммуникация деп аталады. Ал болашақ журналист үшін университет қабырғасы мен студенттік орта — коммуникация теориясын күнделікті тәжірибеде бақылап, зерттейтін ең үлкен әрі шынайы зертхана.

Ақпараттық тасқын және «шу» эффектісі Коммуникация теориясындағы ең танымал Шеннон-Уивер моделі бой ынша кез келген ақпарат жіберушіден (коммуникатордан) алушыға (реципиентке) жеткенше белгілі бір арна арқылы өтеді. Алай да осы жолда ақпараттың мәнін бұрмалай тын түрлі кедергілер кездеседі. Ғылымда бұл «шу» (noise) деп аталады. Студенттік өмірде мұндай кедергілер өте көп. Мысалы, дәріс үстінде смартфонға келетін тоқтаусыз хабарламалар, әлеуметтік желідегі қысқа видеолар, ұй қының қанбауы немесе зей іннің шашырауы — мұның бәрі оқытушының беріп жатқан маңызды «сигналын» бәсеңдететін физикалық және психологиялық шулар. Сондықтан бүгінгі студент үшін ең басты дағды — осы ақпараттық шудың ішінен ең маңызды дәнді теріп ала білу, яғни ақпаратты сүзгіден өткізу мәдениеті.

2. Сөзсіз сөйлеу өнері: Бейвербалды коммуникация Адамдар көбіне қарым-қатынасты тек сөй леу немесе жазу арқылы жүзеге асады деп ой лай ды. Бірақ коммуникация теориясының зерттеулері көрсеткендей , адамдар арасындағы ақпараттың 60–70 пай ызы сөз арқылы емес, ым-ишара, дене қимылы, дауыс ырғағы және көзқарас арқылы беріледі. Бұл бейвербалды коммуникация деп аталады. Университет дәлізіне көз жүгіртсеңіз, бұл заңдылықтың қалай жұмыс істей тінін бірден бай қай сыз. Асығыс басып бара жатқан студенттің жүрісінен, аудиторияның соңғы қатарында отырған жастың қимылынан немесе емтихан алдындағы толқулы көзқарасынан-ақ оның ішкі күй ін ешбір сөзсіз-ақ оқуға болады. Сонымен қатар, студенттердің киім кию стилі мен өзін-өзі ұстауы да қоршаған ортаға белгілі бір ақпарат беретін визуалды код болып табылады. 3. Цифрлық дәуір және жылдам «кері байланыс» Бұрынғы буын студенттері ақпаратты тек кітапхана сөрелерінен, қалың энциклопедиялардан және қағаз газеттерден іздесе, бүгінгі жастар толықтай цифрлық коммуникация кеңістігінде өмір сүруде. WhatsApp топтары, Telegram арналар, Instagram және TikTok желілері ақпарат алмасу жылдамдығын бұрын-соңды болмаған деңгейге жеткізді. Қазіргі коммуникацияның басты ерекшелігі — «кері байланыстың» (feedback) лезде орнауы. Деканаттан келген хабарландыру немесе оқытушының тапсырмасы бірнеше секунд ішінде бүкіл курсқа таралып, сол сәтте талқылауға түседі. Бірақ бұл жылдамдықтың екінші жағы да бар: ақпарат тез тараған сайын, қауесет пен тексерілмеген деректердің («испорченный телефон» эффектісі) пайда болу қаупі артады. Міне, осы жерде болашақ журналистер мен әрбір студентке медиасауаттылық пен сыни ойлау қабілеті ауадай қажет. 4. Тұлғааралық және топтық коммуникация мектебі Университет — бұл тек диплом беретін орын ғана емес, бұл — үлкен әлеуметтік орта. Мұнда еліміздің түкпір-түкпірінен келген, дүниетанымы мен мінезі әртүрлі жастар бас қосады. Ортақ жобалар жасау, ғылыми конференцияларға қатысу, студенттік ұй ымдарда жұмыс істеу арқылы жастар топтық коммуникацияның қыр-сырын меңгереді. Бұл ортада біз өз пікірімізді дәлелдеуді, өзгенің ой ын құрметтеуді, келіспеушіліктерді бей біт жолмен шешуді және ортақ мәмілеге келуді үй ренеміз. Бұл — болашақ кәсіби өмірге дай ындай тын ең маңызды коммуникативтік мектеп. Қорыта ай тқанда, студент болу — тек лекция жазып, емтихан тапсыру емес, сонымен қатар саналы әрі тиімді қарым-қатынас орнату өнерін игеру. Ақпаратты дұрыс қабылдай білетін, кез келген «шуды» жеңіп, өз ой ын анық әрі сауатты жеткізе алатын студент қана болашақта бәсекеге қабілетті, мықты маманға ай налады. Себебі XXI ғасырда ақпаратты кім дұрыс басқара алса, табыс кілті де соның қолында.

Қазбек Ақсұлу, Абылай хан атындағы ҚазХҚжәнеӘТУ , “Журналистика„ мамандығының 1-курс студенті