Кешірімділік – адамгершіліктің биік көрінісі

Наурыз – табиғатпен бірге адамның да жаңаратын шағы. Бірақ кешірім сұрау мен кешіре білу тек мерекелік дәстүр ретінде қалып қойса, оның мәні жоғалады. Нағыз кешірім – адамның өз-өзімен жұмыс істеуі, тәкаппарлықты жеңуі. Ол үшін адам ең алдымен өз қатесін мойындап, өзгеге түсіністік таныта білуі қажет. Қазақ халқының «кешірімді бол» деген сөзі бекер айтылмаған. Бұл – халықтың рухани тірегі. Кешірімді қоғам ғана бірлігін сақтап, алға дами алады. Сондықтан кешірімділік – жеке адамның ғана емес, тұтас ұлттың құндылығы.

Қоғамның шынайы деңгейі оның техникасымен не байлығымен емес, адамдар арасындағы қарым-қатынастың сапасымен бағаланатыны белгілі. Дархан Мыңбай көтерген мәселе – тек бір мерекеге қатысты емес, жалпыадамзаттық маңызы бар тақырып. Наурыз – жаңару мен тазалықтың нышаны болғанымен, кешірімділік бір күндік әрекетпен шектелмеуі керек. Кешіре білу – өз нәпсіңді жеңу, бұл әркімнің қолынан келе бермейтін қасиет.

Қазіргі қоғамда «мен осындаймын» деген түсінік кейде жауапкершіліктен жалтарудың бір жолына айналып барады. Көп адам қателігін мойындағаннан гөрі, оны ақтауға тырысады. Мұндай көзқарас отбасыдағы байланысты әлсіретіп, достыққа сызат түсіріп, қоғамдағы сенімді төмендетеді. Себебі кешірім болмаған жерде өзара түсіністік те болмайды.

Кешірім – жай ғана сөз емес, ол нақты іс-әрекет. Кешірім сұрау үшін батылдық қажет болса, кешіре білу үшін кең пейіл керек. Шынайы кешірім – болған жағдайды ұмыту емес, оған деген көзқарасты өзгерту. Бұл – адамның ішкі жан дүниесін жеңілдетіп, тыныштық табуына жол ашады. Сонымен қатар, кешірім – тәрбиенің маңызды бөлігі. Балалар үлкендердің іс-әрекетіне қарап бой түзейді. Егер отбасында сыйластық пен кешірімділік болса, бұл қасиеттер жас ұрпақтың бойына да сіңеді. Яғни кешірімділік – келешек ұрпақтың да рухани негізі.

Сондықтан Наурызды кешірімнің бастауы ретінде қабылдаған жөн. Ең бастысы – сол кешірімді күнделікті өмірде ұстану. Ренішті ұзақ сақтамай, түсіністікке ұмтылу – адамның мәдениеті мен парасатын көрсетеді. Өйткені адамгершіліктің ең биік көрінісі – кешірімді бола білу.

Назарларыңызға Дархан Мыңбай Фейзбук парақшасында  жариялаған материалды ұсынамыз

НАУРЫЗДА БІРІН-БІРІ КЕШІРЕ БІЛГЕН

Адам баласы тіршілікте асығып, асып-тасып жүріп артық сөз айтып, ағаттық жасауы немесе шалыс басуы мүмкін. Мінезін алға тартып (әр адам — жеке әлем), ақталатындар да бар, мойын бұрмай сіресіп, қатып қалатындар да жоқ емес. Сондай кезде данышпан Абайдың: «Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі болсам, адам мінезін түзеп болмайды деген кісінің тілін кесер едім» дегені бірден еске түседі.

Ондай әпербақандар мен ожарлар “Біз пәленшеміз, осындаймыз!” деп, кеудемсоқтығына жарнама жасап, өрекпитінін қайтесіз?!.

Әрине, сырт көзге өте бейәдеп сөз, тұрпайы қылық. Тәрбие көріп, білім алғандар онысын ерсі, қате санайды.

Шындығында, менмен Құдайын да танымайды, ал менмендік пен өркөкіректік туыстықтың, ағайындықтың, достықтың тамырына балта шабады.

Дана халқымыз, ата-бабаларымыз мына қамшының сабындай келте өмірде көркем мінезді болуды, яғни ата-анаға, бауырларға — аға мен ініге, әпке мен қарындасқа, жезде мен күйеуге, ағайын-туысқа, достарға, көрші-қолаңға, тұтас алғанда айналаңа мейірімді, қайырымды және кешірімді болуды аманаттаған.

Тек Наурызда ғана емес.

ТУЫСТЫҚ ТУРАЛЫ

Ғаламат қой туыстық,

Достық деген.

Бұл салада байқайсың бостық менен.

«Ағайынның барынан жоғы жақсы!» —

Деген сөзді әйтсе де естіп келем.

Дейді біреу: «Туыстың көп пәлесі!» —

Осы сөзде жамандық жоқ па елесі?!

Маған Құдай бермеген бір ағаны,

Ең болмаса жүретін өкпелесіп.

Көшкен кезде шаң қалып,

Тозаң қалып,

Сақал-шаш та барады бозаңданып.

Маған Құдай бермеген бір ініні,

Ең болмаса жүретін мазамды алып.

Бір туғанның әйтеуір касындасың:

Шілдехана,

Тойында,

Асындасың…

Құдай маған бермеген бір апа да,

Жездеміздің жүретін басын қасып.

Күн емес пе туыстық беретін нұр!

Бауыры жоқ болдым ғой төре тұлдыр.

Құдай маған бермеген қарындас та,

Қайнаға боп біреуге жүретін бір.

Туып өскем ыстықта,

Жал құмдарда.

Бұл ойлардан жүрегім салқындар ма!

Бір туғаным болмаса, —

Оқасы жоқ! —

Мен жалғыздық көрмеймін халқым барда!

Туыстық сезімді өмір бойы аңсап өткен талантты ақын Қадыр Мырза Әлінің жырында көп мән-мағына жатыр. Оның елге ой салатын, тәрбиелік мәні мол жауһар жырлары халқымен бірге жасай береді.

Дархан МЫҢБАЙ