АУЫРУҒА ДАСТАРҚАН ЖАЮ

 

Біз ауырудан қашуды тыныс алу сияқты табиғи үйрендік. Кеудеде ауырлық сезіп оянып, бірден телефонға қол созамыз. Мазасыздық байқап, музыканы қаттырақ қосамыз. Дене қатып, тартылып, қайдағар тереңге кетіп қалғанын сезіп, өзімізге шұғыл іс, кездесу, әңгіме ойлап табамыз. Біз қашудың шеберлеріне айналдық, алаңдатудың шеберлеріне, және осы жүгірісте маңыздысын жоғалттық. Тыныштықта өзімізбен отыра білу қабілетімізді жоғалттық, жасырынатын ештеңе қалмағанда.

Қазақ дәстүрінде мүшел деген сөз бар. Ол тек қиындық немесе сынақ дегенді білдірмейді, ол кездесуді білдіреді. Сен ұзақ уақыт кейінге қалдырған нәрсемен, өткізгің келмеген сол әңгімемен, күлкі мен болу артына жасырған өз бөлшегіңмен кездесуді. Ақсақалдар айтатын: мүшел сыймен келеді. Бос қолмен емес. Ол қонақ ретінде келеді, сен не есікті жабасың, не дастарқан жаясың да сұрайсың: маған не үйретуге келдің?

Бұл әдемі пост үшін метафора емес. Бұл барлық жетістіктеріміз бен табыстарымыздан да көп батылдықты талап ететін тәжірибе. Себебі өз ауыруыңмен бетпе-бет отыру, оны басып тастамай, ұғымдастырмай, терапевтке арналған әңгімеге айналдырмай, мынаны мойындау дегенді білдіреді: мен өзім кім екенімді білмеймін. Мен қайда аяқталып, басқалардың үміттері қайдан басталатынын білмеймін. Бұл менің өмірім бе әлде рөлді ойнауды жақсы үйрендім бе, білмеймін.

Ауыру денеде бірінші келеді. Ол иықтардағы шиеленіспен келеді, массаждан кейін де кетпейтін шиеленіспен. Ол ұйқысыздықпен келеді, қараңғыда жатып, жүрегің тым тез, тым алаңдаулы соққанын тыңдағанда. Ол күннің ортасында кенеттен келген шаршауымен келеді, бірдеңе ерекше істемеген сияқтысың, бірақ дене тоқтауды сұрайды. Және біз осы белгілерді елемейміз, уақытымыз жоқ деп. Себебі мерзімдер бар, міндеттемелер бар, бізге тәуелді адамдар бар. Себебі тоқтасақ, мойындауға тура келеді: бірдеңе дұрыс емес. Бірдеңе ұзақ уақыт дұрыс емес.

Біз арман еткен қозғалыстың жеңілдігі дұрыс созылу немесе аптасына үш рет йоганың нәтижесі емес. Жеңілдік дене қорғанысты ұстауды тоқтатқанда келеді. Ол босаңсуға болатынын, жіберуге болатынын, үнемі сақ болмауға болатынын түсінгенде. Бірақ дене сөздерге сенбейді. Ол тек тәжірибеге сенеді. Сен оның ауыруын естіп, қашпағаныңның тәжірибесіне. Жанына отырып, сұрағаныңның: не болды? Қайда ауырады? Маған не айтқың келеді?

Психологияда айтатын өзіне жеткіліктілік жиі жай жаңа қорғаныс түріне айналады. Мен өзіме жеткіліктімін, демек маған ешкім керек емес. Мен өзім шешемін, демек көмек сұрамауым керек. Мен күштімін, демек әлсіз болуға құқығым жоқ. Бірақ шынайы өзіне жеткіліктілік күштен емес, шыншылдықтан басталады. Өзіңе ақиқатты айта алған сәттен: маған қорқынышты. Не істерімді білмеймін. Бәрі бақылауда деп көрсетуден шаршадым. Және осы шыншылдықта кенет кеңістік пайда болады. Тыныс алуға болатын кеңістік.

Қайта туу бір сәтте болмайды. Ол ретритте инсайт немесе ақылды кітапты оқығаннан кейінгі түсіну ретінде келмейді. Қайта туу өзіңмен шынайы кездесудің күнделікті тәжірибесі. Бұл ауырлықпен оянып, телефонға созбастан бұрын: бұл ауырлық қайдан? Ол маған нені көрсеткісі келеді деп сұрайтын таң. Бұл иықтарың құлаққа көтерілгенін байқап, оларды жай түсірбестен бұрын: неден қорғанамын? Неден қорқамын деп сұрайтын кеш.

Біз өз ауырумыздан қорқамыз, себебі оны жібергеніміздің өзінде бізді жұтады деп ойлаймыз. Осы қайғының бәрін, осы мазасыздықтың бәрін, осы шаршаудың бәрін сезінуге рұқсат берсек, қайтып шықпаймыз деп. Бірақ керісінше болады. Жүгірісті тоқтатқанда, ауыруды дастарқан басына отырғызып тыңдағанда, ол сөйлей бастайды. Және ол сені жою емес екені шығады. Ол сенің ақырында ұзақ уақыт назар аударуды талап ететін нәрсеге назар аударғаныңды қалайды. Ұзақ уақыт өмір сүрмей, тек бар болып жүрген қарым-қатынастарға. Сенен өмірді сорып алатын жұмысқа. Соңғы күшпен ұстап жатқан, бірақ ұзақ уақыт өзіңікі болмай қалған өзің туралы бейнеге.

Қазақ даналығы айтады: қайғы көрген қарт, ақылдың дариясы. Ауырудан аулақ болған емес, оның арқылы өткен. Онымен отырған, тыңдаған, өзін өзгертуге рұқсат берген. Даналық қате жібермеуде емес. Даналық қателер мен ауыруға өзің туралы маңызды нәрсені үйретуге рұқсат беруде.

Біз ауырудан құтылуды уәде ететін мәдениетте өмір сүреміз. Мұны сатып ал, мұны істе, курсқа жазыл, кітап оқы, сонда бақытты, табысты, мазасыздықсыз боласың. Бірақ ауыру біз дұрыс заттарды сатып алғандықтан немесе дұрыс аффирмацияларды қайталағандықтан кетпейді. Ол біз одан жүгіруді тоқтатқанда кетеді. Оған бет бұрып: жарайды, мен мұндамын, тыңдаймын дегенде.

Бұл азапқа батуды білдірмейді. Бұл ауыруды дәмін татып көруді немесе одан бірегейлікті жасауды білдірмейді. Бұл оны өз жолыңның бөлігі ретінде мойындауды білдіреді. Дәл ол сені қазір тұрған жеріңе әкелгенін мойындау. Дәл оның арқасында бұрын маңызды емес көрінген сұрақтарды қоя бастағаныңды. Мен осы жұмыссыз кіммін? Мен осы қарым-қатынассыз кіммін? Ешкім қарамағанда мен кіммін?

Дене жауапты ақылдан ерте біледі. Дене саған ұзақ уақыт бірдеңе дұрыс емес екенін айтып жүр. Шиеленіспен, ауырумен, шаршаумен, ұйқысыздықпен айтады. Бірақ біз денені шынайы тілектерімізді елемеу сияқты жақсы елемеуді үйрендік. Біз басымызда, жоспарларда, істер тізімінде, үміттерде өмір сүруді үйрендік. Дене қайдағар төменде қалады, ұмытылған, тек бас үшін көлік ретінде пайдаланылатын.

Жеңілдік күш арқылы емес, жіберу арқылы қайтып келеді. Дене ақырында айтқысы келген нәрсені айтуға рұқсат беру арқылы. Өзіне керемет емес, күшті емес, әрдайым ресурста емес болуға рұқсат беру арқылы. Кейде жалғыз дұрыс әрекет тоқтап, ештеңе істемеу екенін мойындау арқылы. Жай отыру. Жай тыныс алу. Жай бар нәрсемен болу, оны түзетуге, жақсартуға немесе өзгертуге әрекет жасамай.

Ауырумен дастарқан басына отырғанда таңғажайып нәрсе болады. Ол кішірее бастайды. Сен онымен бірдеңе істегендіктен емес, одан қашуға энергия жұмсауды тоқтатқандықтан. Қарсылыққа, терістікке, алаңдатуға кететін осы үлкен энергияның бәрі кенет босайды. Дене басқаша тыныс ала бастағанын сезесің. Иықтар түсетінін. Жақ босаңсайтынын. Кеудеде кеңістік пайда болатынын.

Қайта туу басқа адам болу туралы емес. Бұл өзің болу туралы. Үміттер, керек, қажет қабаттарының астында ұзақ уақыт жасырған өзің туралы. Не қалайтынын білетін және оны қалаудан қорықпайтын өзің туралы. Түсіндірмей және ақтаусыз жоқ дей алатын өзің туралы. Әлсіз немесе мұқтаж көрінуден қорықпай иә дей алатын өзің туралы.

Бұл жол тез емес. Ол лезде нәтиже және инстаграмға арналған әдемі трансформацияларды бермейді. Ол төзімділікті, шыншылдықты және ұзақ уақыт аулақ болған нәрсемен кездесуге дайындықты талап етеді. Бірақ осы жолдың соңында жүруге тұратын нәрсе бар. Бостандық бар. Міндеттемелерден немесе қарым-қатынастардан бостандық емес, кез келген жағдайда өзің болу бостандығы. Жеңіл қозғалу бостандығы, себебі дене енді қорғанысты ұстамайды. Басқаларды көңілсіз қылу қорқынышынан емес, өз шындығыңнан өмір сүру бостандығы.

Мүшел сені жазалауға келмейді. Ол босатуға келеді. Ұзақ уақыт тар болған өзің туралы бейнеден босату. Автоматта ойнайтын рөлдерден. Керек деп, қабылданған деп, күтілетін деп өмір сүретін өмірден. Ол сұрақпен келеді: ал басқаша ше? Ал шынайы болса ше? Ал жай өзіңікі болса ше?

Осы сұраққа жауап беруге батылдық тапқанда, дастарқан жайып, ауыруды құрметті қонақ ретінде отырғызғанда, шынайы өмір басталады. Өзіңнен қашпайтын, өзіңе қарай баратын. Әрбір қозғалыс басқалардың үміттерінен емес, өз шындығыңнан туатын. Ақырында үйде болған. Өз денеңде. Өз өміріңде. Өзіңде.

Сіз қандай бейнеден босануға дайынсыз? Не енді өзіңікі емес?